Արմեն Մարգարյան. «Կյանքս բաժանում եմ մինչեւ երեխաս ու նրան ունենալուց հետո»

Դերասան Արմեն Մարգարյանը միաժամանակ մի քանի թատրոնում է խաղում ու բեմադրություններ անում: Նա իրեն աշխատանքից դուրս չի պատկերացնում եւ լիարժեք բավարարվածություն է զգում ստեղծագործելիս: BRAVO.am-ի հետ զրույցում Մարգարյանը հիշել է 90-ականները, պատմել իր պատկերացրած լավ ֆիլմերի ու ներկայացումների, դստեր հետ թատրոնում խաղալու ու պատմվածքներ գրելու մասին:

- Արմեն, ինչպիսի՞ն էր այս փոքրիկ տղան ու ի՞նչ երազանքներ ուներ։ 

- Այս շրջանն իմ հայրենանվեր արժեհամակարգի ձեւավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել։ 90-ականներն էին, ու գրեթե ոչինչ չկար։ Նկարն արվել է 1993 թ.-ին, ու ես ամեն ինչ քաջ հիշում եմ: Մենք կորցրինք ամեն ինչ, այդ թվում՝ ջերմությունն ու միմյանց նկատմամբ պատասխանատվությունը, ինչի համար շատ եմ ցավում: Թեեւ այդ ամենը հիմա իմ շրջապատում կա, եւ ամեն ինչ անում եմ, որ դրանից դուրս էլ տարածեմ ու պահպանեմ:  

18

- Ինչպե՞ս եք դա անում եւ որքանո՞վ է Ձեզ հաջողվում։

- Հիմնականում արտահայտվում է իմ աշխատանքում. բարձրաձայնում եմ այն խնդիրները, որոնք կօգնեն աշխարհը գոնե մի քիչ բարի դարձնել: Հրազդանի կամերային թատրոնում իմ բեմադրած «Շտապիր սիրել» ներկայացումը ժամանակի ու մեր շուրջը եղած մարդկանց գնահատելու անհրաժեշտության մասին է: Տարաբնույթ ցածրորակ հեռուստահաղորդումներն արել են հնարավորը՝ մարդկային փոխհարաբերությունները խաթարելու եւ հանրությանը հիմարացնելու համար: Փոքր ժամանակ էլ կարողանում էի որակյալն անորակից տարբերել: 

18

- Ինչպիսի՞ն է այս Արմենը եւ ինչպե՞ս է հասնում իր ուզածին։

- Ես ինձ չեմ պատկերացնում ինչ-որ մի օր ոչինչ չանելիս. անդադար աշխատանքի մեջ եմ: Նոյեմբերին փորձերս ավարտեցի, մեկնեցի Մոսկվա՝ նկարահանումների, հաջորդ առավոտյան վերադարձա Երեւան ու գնացի փորձի, իսկ երեկոյան ներկայացում ունեի: Չեմ ուզում ասել, թե հետո ինչ վիճակում եմ վերադառնում տուն, բայց սիրում եմ այդ կատաղի ռիթմի մեջ լինել: 

- Չե՞ք հոգնում: 

- Սովորել եմ հանգստանալ աշխատանքի մեջ։ Երբ անկեղծ ես ինքդ քեզ հետ ու աշխատելիս հաճույք ես ստանում, բավարարվածություն ես զգում, ու դրանից երանելի բան չկա:  

- Հրազդանի կամերային թատրոնի համար Ձեր բեմադրությանը վերաբերող քննադատություններին զայրացած էիք արձագանքել՝ նշելով, թե ինչպես է կարելի առանց դիտելու կարծիք հայտնել: «Այսօր այդ մարդիկ բախտի բերմամբ հեռուստատեսությունում ու թատրոններում զբաղեցնում են պաշտոններ։ Անձնապես ճանաչում եմ յուրաքանչյուրին եւ քաջ գիտեմ նրանց «վերեւ» բարձրանալու եւ իշխանություններին հաճոյանալու «նուրբ» արվեստի մասին...»,- գրել էիք:

- Քննադատությանը վատ չեմ վերաբերվում, եւ հատկապես՝ արվեստում, որտեղ միանշանակ ոչ մի բան չկա։ Բայց չեմ հասկանում ու ծիծաղով եմ վերաբերվում նրանց, ովքեր դա նման կերպ են անում։ Վաղուց բացարձակ չեմ չարանում, բայց այդպես վարվել չի կարելի։ Բայց առաջին դեպքը չէր. 15-ից ավելի տարի ինչ-որ բաներ եմ լսում իմ գործերի մասին, ու համբերությանս բաժակը լցվեց: Բայց էլի կնշեմ, որ զայրացած չէի, պարզապես ծիծաղով վերաբերվեցի: Եղել են դեպքեր, որ շատերին եմ հրավիրել ներկայացմանը, այդ թվում՝ թատրոնների ղեկավարների, բայց չեն եկել: Ի սեր Աստծո, չեմ նեղանում, բայց չգալուց հետո ներկայացման մասին տարատեսակ բաներ էին խոսում։ Եթե դուք չեք նայել, ինչպե՞ս եք ձեզ թույլ տալիս այդ մասին խոսել լավ, թե վատ: Գուցե ծայրահեղ հնչի, իմ կարծիքով՝ դա մի քիչ բարոյական չէ։

18

- Իսկ ընդհանուր առմամբ ինչպիսի՞ն է մեր թատերական համայնքը: 

- Փառք Աստծո, մեր համայնքում հրաշալի բաներ էլ կան ու գերակշռում են՝ առողջ մրցակցությունը, անդադար ինքնակրթությունը, բայց կան նաեւ խնդիրներ, որոնց մասին բարձրաձայնել էի: Դա բողոք չէր, այլ սթափության կոչ եւ առաջարկ՝ խոսելու փոխարեն լծվել աշխատանքի:

- Կա՞ այնպիսի աշխատանք, որ վերջին շրջանում նայել եք ու Ձեզ շատ է տպավորել։

- Ինձ շատ է տպավորել ՆՓԱԿ-ում «Թեք տեղ» փորձարարական թատրոնի «Մժեղ»-ը:  Հրաշալի ներկայացում է, որի մասին պատմում եմ ցանկացած միջավայրում: Ինձ ոգեւորվել էր այն, որ նվազագույն պայմաններում ստեղծվել է հրաշալի ասելիքով լի ու բովանդակալից մեծ ստեղծագործություն։ Ինձ համար այն ձեռքբերում է, քանի որ իմ միջավայրում արվեստի նման արժեք տեսա: Դրա համար էլ բոլորին խորհուրդ էի տալիս գեղագիտական հաճույք ստանալու համար անպայման դիտել: 

- Դերասաններն իրենց էներգիայով մյուսների հետ են կիսվում, իսկ սեփական պաշարները լցնելու համար ինչի՞ց եք ոգեշնչվում:

- Ինձ կինոն է շատ օգնում, երաժշտությունը: Գրքերից է կարելի անդադար ոգեւորվել, բայց նախ պետք է գտնել այն ամենը, ինչից հենց դու կարող ես ոգեշնչվել: Կարծում եմ՝ ինձ հաջողվել է գտնել դրանք։ Դոստոեւսկու մոլի երկրպագու եմ. գրեթե բոլոր ստեղծագործությունները, կարելի է անգամ ասել, անգիր գիտեմ, որովհետեւ նա ինձ համար համաշխարհային գրականության գագաթ է։ Իսկ ֆիլմերից հատկապես հեղինակայինների կողմնակից եմ: 

18

- Եվ ովքե՞ր են Ձեզ հոգեհարազատ հեղինակները։

- Երրորդ հանրապետության ստեղծման օրվանից մինչ այսօր ինձ համար մեր հայ ռեժիսորներից ու կինոներից անգերազանցելի է Վիգեն Չալդրանյանի «Տեր, ողորմյա»-ն. հրաշալի աշխատանք է: Այն նկարահանվել է 1997 թ.-ն, ու այդ սուղ պայմաններում Չալդրանյանը կարողացել է ֆիլմ ստեղծել եւ գրավել հռչակավոր կինոգործիչների ու կինոմիությունների ուշադրությունը։ Նա ապացուցել է, որ անգամ նման հնարավորություններով կարելի է հրաշալի հեղինակային ֆիլմ ստեղծել: Ցավոք սրտի, իր արածը մենք չընդունեցինք որպես չափորոշիչ:

- Արժեքավոր ֆիլմեր քիչ ունենք ու ամեն տարի ականատես ենք լինում, թե մեր էկրաններ հայկական արտադրության ինչ աշխատանքներ են բարձրանում։

- Ոչինչ, դա էլ է պետք: Եթե չլինի բացասականը, երբեք չենք հասկանա դրականի պակասը։ Վերջերս Սլավոնական համալսարանի ռեժիսորների հետ եմ շփվել ու նրանց կուրսային աշխատանքները դիտել. կարճամետրաժներ էին եւ հրաշալի ազդեցություն թողեցին ինձ վրա: Դահլիճից այնքան բավարարված դուրս եկա ու զգացի, որ ամեն ինչ կորած չէ։ Մենք հրաշալի երիտասարդներ ունենք, ու չեմ վախենա ասել, որ իրենց մտածելակերպով չեն զիջում մեզ հայտնի եվրոպական կինոգործիչներին, ովքեր արտադրում են հեղինակային ֆիլմեր։ Չէ՞ որ խորհրդային շրջանում մեր կինեմատոգրաֆում անգերազանցելի գոհարներ ենք ունեցել։ Դրանք ու նորանկախ Հայաստանում ստեղծվածները որպես չափորոշիչ չենք ընդունել: Ազնվությամբ, չեմ ուզում որեւէ մեկին վիրավորել, բայց մեզ հեղինակներ ու հեղինակային ֆիլմեր են պետք:  

18

- Մեզ նաեւ լավ սցենարներ են պետք. եղածների մեծ մասը թույլ են ու ոչ մի բանի մասին: Մեր կինոյում մոռացել ենք մարդուն, իսկ աշխարհում հենց նման ֆիլմերն են առաջին պլան եկել։

- Նյութ, որի կենտրոնում մարդն է, շատ ունենք: Մեզ պետական մակարդակով հստակ ռազմավարություն է պետք։ Կորեայի պետական ապարատը լրջագույն ֆինանսներ ներդրեց, որ Կիմ Կի Դուկը ֆիլմեր արտադրի՝ քաջ գիտակցելով, որ դրանք մեծ վարձույթում չեն հայտնվելու, ծախսած գումարները չեն վերադարձվելու: Բայց հստակ նպատակ ունեին եւ հասան դրան՝ աշխարհին ապացուցեցին, որ Կորեան կարող է դառնալ համաշխարհային կինոարտադրող: Մենք էլ պետք է նպատակ սահմանենք ու քայլ առ քայլ հասնենք դրան։

- Իսկ թատրոնում ի՞նչը պետք է նշաձող համարել:

- Թատրոնում ինձ համար օրինակ են Յուրի Բուտուսովի ներկայացումները: Վերջերս էլ նրա բեմադրած «Ճայն» էին բերել մեզ մոտ։ Սիրում եմ ուսանողական ներկայացումներ դիտել, ինքս էլ օգնում եմ նրանց ու կարծում, որ այդ շփումը մի քիչ ավելի փորձառու մասնագետի եւ երիտասարդի միջեւ անդադար պետք է լինի, որպեսզի սկսես իրերին ու երեւույթներին այլ տեսանկյունից նայել: Թատրոնը շատ երիտասարդական արվեստ է: 

- Արմեն, ինչ կա՞ բեմադրիչի աշխատանքում, որը որպես դերասան ստանալ ու արտահայտել չեք կարող: 

- Հանդիսատեսին մատուցել իմ պատկերացրած աշխարհը կամ այն, թե ինչպես ես չէի ուզի, որ աշխարհը լիներ։ Այն ինձ համար հանրության հետ շփման ու իմ գաղափարներով կիսվելու միջոց է: Գուցե, հանդիսատեսն այն չընդունի, բայց դա այլ հարց է, որովհետեւ արվեստում ոչինչ միանշանակ չէ: 

18

- Իսկ դերասանությո՞ւնը:

- Էլի ինքնաարտահայտման միջոց է, բայց այդ պահին դու ռեժիսորի ստեղծած աշխարհի կտավի գույներից ես, ոչ թե այն ստեղծողը: Արդեն մի քիչ կախման մեջ ես. գուցե քո հնարավորությունները շատ ավելին են որպես դերասան, բայց պետք է զուսպ լինես՝ կախված դերից ու ռեժիսորի վերաբերմունքից։ 

- Թատրոնը շատ թիմային արվեստ է, ու կարեւոր է բոլորի ներգրավվածությունը: Ինչպե՞ս անել, որ ձեր ջանքերը համատեղվեն, ու ոչ մեկի աշխատանքն իզուր չլինի:

- Պետք է թատրոնի յուրաքանչյուր աշխատող թիմային մտածելակերպ ունենա ու պատասխանատվություն կրի: Գուցե, իր կարծիքով, թատրոնում մի աննշան գործողություն է անում, բայց պետք է ընդունի այն իրողությունը, որ նույնիսկ այդ աննշան բանից է կախված ամբողջի որակը։ Ժամացույցի պես է. մի անչափ փոքրիկ պտուտակ, որը միայն մանրադիտակով է տեսանելի, եթե փորձենք հանել ամբողջ մեխանիզմից, այն չի աշխատի: Յուրաքանչյուրը պետք է գիտակցի իր կարեւորությունը: 

- Դուք շատ թատրոններում եք խաղացել (Կամերային երաժշտության, Պարոնյանի, Ստանիսլավսկու անվան, «Թատրոն Տանիքում») ու հիմա էլ աշխատում եք: Ինչպե՞ս է ամեն մեկը հայտնվել Ձեր կյանքում: 

- Հիմնականում հրավերների շնորհիվ եմ հայտնվել այդ թատրոններում եւ հիմա էլ գրեթե բոլորի հետ համագործակցում եմ: Մեկ-մեկ ինքս ինձ վրա եմ զարմանում, թե ինչպես եմ կարողանում հասցնել, բայց գաղտնիքն, ինչպես նշեցի, աշխատանքը հաճույքով անելն է: Թվում է՝ ներկայացման ավարտից հետո պետք է սպառված լինես, որովհետեւ 2 ժամ շարունակ խոսել ես, բայց թատրոնի մոգական եւ անբացատրելի ուժն ինձ համար նրանում է, որ եթե ասեն՝ անմիջապես պետք է ներկայացում խաղաս, կկարողանամ, եւ ինքս էլ չգիտեմ, թե ինչպես:  

18

- Ո՞րն է Ձեր սրտի թատրոնը։

- Պատկերացնում եմ, թե ինչպիսին պիտի լինի իմ թատրոնը, բայց դեռ չունեմ։ Իհարկե, այն լավ թատրոն է, որտեղ բոլորը պետք է զինված լինեն թիմային մտածելակերպով: Թատրոնն ինձ համար չի սկսվում բեմում. այն մի մեծ օրգանիզմ է, որում ամեն մեկը պետք է ունենա հստակ պարտականություններ եւ զինված լինի  պատասխանատվության զգացումով։ 

- Իսկ թատրոնում աշխատելն օգնո՞ւմ է իրերին ու իրադարձություններին այլ կերպ նայել առօրյա կյանքում: 

- Երեւակայությունը թույլ է տալիս  ջարդել բոլոր սահմաններն ու պատկերացնել անհնարը: Իրերի դեպքում սկսում ես մտածել, թե այն կարող է միայն իր նշանակությա՞նը ծառայել, թե՞ մեկ այլ տեսանկյունից էլ է կարելի դիտարկել։ Կարեւորն այն է, որ չպետք է սահմանափակվել ձեռքբերումով: Թատրոնն արվեստի այն մոգական ճյուղերից է, որտեղ սահմաններ գոյություն չունեն։ Կյանքում գուցե ինչ-որ բան անհնար թվա, չնայած, վերջին հաշվով, այնտեղ էլ ամեն ինչ հնարավոր է: Հանձնվելն ամենահեշտն է, երբ քեզ առաջադրվող հանգամանքներում ասում ես. «Դե ես չեմ կարող»: Պետք է երբեք չհանձնվել ու անդադար կատարելագործել մասնագիտական կարողությունները։ Կարեւոր է ցանկություն ու հստակ նպատակ ունենալ եւ փորձել հասնել դրան: Աստիճանի օրինակով՝ ոտքդ դրեցիր, հետո՝ մյուսին, եւ շարունակ բարձրանում ես:

- Ձեր դստեր՝ Աննայի հետ խաղում եք ներկայացումում: Ինչպե՞ս նկատեցիք Ձեր մասնագիտության նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը:

- Դեռ մանկապարտեզում շատ ակտիվ էր ու բեմադրությունների էր մասնակցում: Սովորաբար, ծնողները փորձում են իրենց երեխային ավելի հեշտ ճանապարհով տանել, ու երբ Գոհար Փոքրիկյանն ինձ առաջարկեց «Թատրոն Տանիքում»-ում փոքրիկիս ներգրավել, չշտապեցի համաձայնել: «Գոհար, տեսնեմ»,- պատասխանեցի: Չնայած՝  ներքուստ ինքս էլ էի ուզում, որ միասին աշխատենք: Տեքստն ուղարկեց, երեխայի հետ փորձեցինք, ու ստացվեց. փոքրիկ դրվագ է, բայց հաճույքով է խաղում: Զգում եմ, որ ներկայացման օրերին առավոտից շատ լարված է ու անդադար սպասումով. իր աշխատանքը շատ է կարեւորում։ Չգիտեմ՝ ինչ ճանապարհ կընտրի, բայց այս պահին նրա մեջ տեսնում եմ այդ մոգական աշխարհի մի փոքրիկ մասնիկը լինելու ցանկությունը:

18

- Ինչպե՞ս է փոխվել Ձեր կյանքն Աննայի շնորհիվ ու ի՞նչ է բերել իր հետ:

- Կստեմ, եթե ասեմ՝ չեմ փոխվել, որովհետեւ կյանքս բաժանում եմ մինչեւ երեխաս ու նրան ունենալուց հետո: Ինձ պատասխանատու մարդ եմ համարում, բայց էլ ավելի պատասխանատվությամբ ես վերաբերվում ամեն ինչին։ Նա ինձ անընդհատ է փոխում. կարող է ցանկացած պահի մի այնպիսի բան ասել, որ մտքովս չի անցել, ու ինձ հետաքրքրի: Խաղի մեջ ենք մտնում ու փորձում իրար հետ լուրջ հարցեր լուծել։ Աղջիկս ինձ օգնում է միշտ երեխա մնալ, իսկ իրենց աշխարհը միշտ շատ ավելի հետաքրքիր է։ Ինձ վերադարձնում է իմ մանկություն ու անում բաներ, որ ինձ են հիշեցնում փոքր տարիքում: Ծնողներս ասում են՝ նույն բաներն է անում: Արտաքնապես ու բնավորությամբ էլ ինձ շատ է նման: 

- Դուք երգում եք, մի քանի լեզվով խաղում, փոդքաստ վարում, բեմադրում, ֆիլմերում նկարվում, էլ ի՞նչ չգիտենք Ձեր ունակությունների ու ձիրքերի մասին: 

- Վավերագրական փոքրիկ պատմվածքներ եմ գրում: Սովորաբար, ընկերական շրջապատում էի դրանք կարդում, մոտ 3 տարի առաջ ընկերներիցս մեկը խորհուրդ տվեց հրապարակել: Սերգեյ Եֆիմովի թատերական գրադարանի կայքում իմ 2 ստեղծագործություն ներառված է. մեկը մոնոպիես է, մյուսը՝ պատմվածք իմ մանկության մասին: Սիրում եմ նաեւ երգել, բայց ինձ երգիչ չեմ համարում, նվագում եմ, բայց էլի երաժիշտ չեմ։

View this post on Instagram

A post shared by ????? ????????? (@armenmargaryan)

- Ձեր տանը զբաղվե՞լ են արվեստով, թե Դուք առաջինն եք։

- Մայրս մաթեմատիկայի ուսուցչուհի է, հայրս՝ ավիացիայի ինժեներ, բայց որակյալ երաժշտություն ու արվեստի մասին խոսակցություններ մեր տանը միշտ հնչել են: Հայրս ու մայրս երիտասարդության տարիներին որեւէ առաջնախաղ բաց չեն թողել: Ինձ ու եղբորս էլ այնպես են դաստիարակել, որ արվեստը շատ կենսական նշանակություն ունի մարդու ձեւավորման հարցում:

- Հիմա ի՞նչ ծրագրեր եւ աշխատանքներ ունեք: 

- Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան թատրոնում բեմադրել եմ Ամանորի մասին ներկայացում, նաեւ Ստեփանակերտի ռուսական դրամատիկական թատրոնի հետ եմ աշխատում որպես հրավիրյալ ռեժիսոր ու այս ամիս պետք է հանձնենք Չեխովի «Արջը» եւ «Առաջարկություն» գործերը։ Հետաքրքիր ինտերակտիվ ներկայացում է։

- Ու մի քանի արագ հարց. ի՞նչն է Ձեզ երջանկացնում:

- Ծնողներիս ու բալիկիս առողջությունը։

- Ի՞նչ եք տեսնում հայելու մեջ նայելիս:

- Անդադար ինչ-որ բան ուղղելու բան եմ տեսնում, բայց ոչ՝ իմ արտաքինում: 

18

- Առավել հաճախ ինքներդ Ձեզ ի՞նչ հարցեր եք տալիս։  

- Չունեմ հարցեր։

- Ի՞նչն եք ամենաշատը սիրում մարդկանց մեջ:

- Ազնվությունը։

- Իսկ հակառա՞կը:

- Շահամոլ լինելը։

- Էմոցիա, որ ամենադիպուկն ու ճիշտն է բնութագրում Ձեզ:

- Ինձ կենսուրախ մարդ եմ համարում, բայց ինքնանպատակ կենսուրախություն չէ: Պարզապես հասկանում եմ, որ ինձ հուզող խնդիրներով դիմացինին ծանրաբեռնել պետք չէ։ Փոխարենը ժպտում եմ ու ժպիտ ստանում:

- Ի՞նչն է ընկած արվեստի ու կյանքի միջեւ:

- Արվեստում ամեն ինչ շատ ավելի գեղեցիկ է, քան կյանքում, նույնիսկ Բոսխի «Ահեղ դատաստան» կտավում, որում դժոխքը շատ պատկերավոր է նկարված։ 

- Ընտրեք մեկ հոգու ու մաղթեք նրան ինչ կուզեք:

- Ձեզ եմ ընտրում ու մաղթում անսահման քաջ առողջություն, անսահման երջանկություն եւ հաջողություն բոլոր գործերում:

- Շնորհակալություն, իսկապես անսպասելի էր:

Զրույցը՝ Հասմիկ Բաբայանի
Լուսանկարները՝ Դավիթ Ղահրամանյանի եւ Արմեն Մարգարյանի անձնական արխիվից